Tôi xin kể lại câu chuyện của mình như sau.

Khởi đầu từ BOT Tân Đệ và phong trào phản đối sai phạm

Năm 2018, lúc đó tôi đang là giáo viên của một trường tiểu học và trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh Thái Bình. Thời điểm ấy, tại địa phương tôi có một trạm BOT giao thông chắn ngang qua quốc lộ 10, tên là BOT Tân Đệ.

Sau khi người dân trong khu vực chúng tôi tập trung lên phản đối trạm BOT đó, thì mới lộ ra một sự thật rằng họ đã thu phí quá hạn trong suốt một thời gian rất dài. Thực tế, BOT này được đặt ra để thu phí cho cầu Tân Đệ, cây cầu được xây dựng từ năm 2002 và lẽ ra phải hoàn vốn từ năm 2009. Tức là trong vòng bảy năm là họ phải hoàn phí. Nhưng đến tận năm 2018, khi chúng tôi bắt đầu phản đối các trạm BOT, thì trạm này vẫn còn hoạt động và đã thu quá thời hạn hơn chục năm.

Chúng tôi tập trung phản đối, và sau đó họ buộc phải dỡ bỏ trạm thu phí Tân Đệ. Nhưng sau khi trạm này bị dỡ bỏ, rất nhiều nguồn tin đã được gửi đến cho tôi, cũng như cho những anh em khác cùng phản đối BOT. Từ đó, chúng tôi phát hiện ra rằng sai phạm không chỉ nằm ở một BOT, mà là nằm trong cả một hệ thống BOT trên toàn quốc.

Tôi cùng với nhiều anh em lái xe, tài xế trên khắp cả nước tiếp tục phản đối những BOT sai phạm nghiêm trọng, như BOT T2 Cần Thơ, nơi một cây cầu được xây bằng vốn ODA nhưng sau đó lại bị chặn đường để thu phí; rồi BOT An Sương - An Lạc, đã quá hạn thu phí năm năm; rồi BOT Mỹ Lộc, chỉ làm 3,9 km đường nhưng lại thu phí cho cả một tuyến dài tới 25 km, đồng thời chặn đường không cho dân đi.

Sau khi phong trào lớn mạnh, tôi cùng mọi người đã góp phần đánh sập được rất nhiều BOT sai phạm. Họ buộc phải dỡ bỏ hoặc phải mở đường cho dân đi.

Vụ án BOT Bắc Thăng Long - Nội Bài và bản án tù

Đến BOT Bắc Thăng Long - Nội Bài, nằm ở cửa ngõ thủ đô, tức trạm thu phí trên đường Võ Văn Kiệt, dùng để thu cho đường tránh Vĩnh Yên, tỉnh Vĩnh Phúc, cách đó gần bốn mươi cây số, thì chúng tôi tiếp tục phản đối. Riêng BOT này đã có rất nhiều ý kiến từ Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Thanh tra Chính phủ, Hội đồng Nhân dân cũng như Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội lên tiếng về sai phạm của nó. Tuy nhiên, họ vẫn không tiếp thu. Họ cấu kết với chủ doanh nghiệp là Việt Trang Simex 8, mà người đứng đầu doanh nghiệp BOT đó là Võ Nhật T., rồi cấu kết với an ninh Công an thành phố Hà Nội để bắt giam tôi, khởi tố tôi với tội danh gây rối trật tự công cộng.

Sau đó, họ cộng thêm một bản án tù cũ của tôi trước đó, tổng hợp hai hình phạt lại và tuyên tôi 42 tháng tù giam. Khi tôi kháng án hoàn toàn bản án đó, yêu cầu tuyên bố tôi vô tội, thì họ tự ý giảm xuống ba tháng, và tổng hình phạt còn lại là 39 tháng tù giam. Tôi bị tạm giam ở trại giam Hỏa Lò, sau đó bị đưa đi thi hành án ở trại giam Ninh Khánh, Hoa Lư, Ninh Bình trong hơn sáu tháng, rồi tiếp tục bị chuyển vào trại giam số 5 ở Lam Sơn, Yên Định, Thanh Hóa.

Đó là hành trình mà tôi đã trải qua trong nhà tù cộng sản.

Quá trình bắt giữ và điều tra

Khi mới bị bắt, họ chỉ đọc một lệnh khởi tố rồi đưa tôi từ Thái Bình lên Hà Nội, giam trước tiên ở trại tạm giam của Công an huyện Sóc Sơn. Trong khoảng thời gian đó, gia đình tôi cũng lên gửi đồ và thuê luật sư để tiếp cận, bào chữa cho tôi. Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu tôi chưa được gặp luật sư ngay, vì phía an ninh chưa chấp thuận. Sau đó, tôi được đưa lên trại giam số 1 của Bộ Công an, tức trại giam Hỏa Lò ở khu vực Nam Từ Liêm, Hà Nội. Khi đó, gia đình tiếp tục ký hợp đồng với các luật sư bào chữa, và tôi mới được gặp họ để làm việc.

Giai đoạn đầu bị bắt thực sự là một cú sốc rất lớn đối với tôi, vì những gì họ làm là quá mức khủng khiếp. Họ khởi tố tôi về tội gây rối trật tự công cộng, nhưng lại huy động một lực lượng cực lớn để bắt giam tôi, gồm an ninh Công an Hà Nội, Công an Nam Định, Công an Thái Bình, trong đó có cả Công an tỉnh Thái Bình, Công an huyện Phụ Dực, Công an thành phố Thái Bình. Tức là một lực lượng rất đông.

Họ bắt tôi ở Nam Định, sau đó đưa tôi về Thái Bình để khám nhà. Những gì không liên quan đến hành vi mà họ gán cho tôi là gây rối trật tự công cộng thì họ cũng thu giữ hết. Tất cả giấy tờ tùy thân, giấy tờ công việc làm ăn của tôi trước khi tham gia phản đối BOT, và cả những đồ đạc cá nhân, đều bị phía an ninh mang đi. Lúc đó tôi rất rối bời, lại chỉ có một mình nên không thể kiểm soát được mọi việc. Về sau, người thân mới trao đổi lại với tôi rằng toàn bộ đã bị thu mang đi hết. Họ cũng chỉ lập biên bản cho có thủ tục chứ không hề ghi cụ thể từng thứ một. Có những thứ họ mang đi mà tôi không biết. Thành ra sau khi ra tù, tôi mất toàn bộ giấy tờ tùy thân, giấy tờ làm ăn, giấy tờ gốc. Tôi gần như trắng tay.

Sự kiểm soát và xâm phạm trong quá trình thẩm vấn

Trong quá trình tạm giam để điều tra, mỗi lần bị dẫn đi hỏi cung, theo quy định của pháp luật Việt Nam thì lẽ ra phải có camera giám sát. Nhưng tại trại giam Hỏa Lò, ở thời điểm tôi bị giam, hoàn toàn không có phòng nào được trang bị như vậy. Họ còn hỏi tôi rằng tôi có cần lắp đặt thiết bị đó không thì họ sẽ cho. Nhưng vào thời điểm ấy, tôi đã gần như mất niềm tin vào pháp luật Việt Nam. Tôi nghĩ rằng những việc mình phản ứng đều là quyền lợi chính đáng, vậy mà họ vẫn chà đạp pháp luật để bắt tôi, nên tôi trả lời là không.

Mỗi lần đi thẩm vấn, họ kiểm soát cực kỳ kỹ. Là một phụ nữ, tôi còn bị đưa vào khu vực y tế của trại để kiểm soát cơ thể. Họ bắt tôi cởi hết quần áo ra, thậm chí còn dùng tay kiểm tra cả bên trong bộ phận sinh dục để xem tôi có giấu thứ gì không. Và mỗi lần đi ra làm việc cũng vậy, lần nào cũng như lần nào, tôi đều bị dẫn giải trong sự kiểm soát nghiêm ngặt, đồng thời bị buộc không được tiết lộ bất kỳ thông tin nào về trại giam ra ngoài, với an ninh điều tra hay với luật sư. Họ ngồi đó để giám sát và nói thẳng rằng nếu để lọt ra ngoài bất cứ thông tin gì liên quan đến trại giam, thì mọi quyền lợi của tôi sẽ bị cắt hết. Đó là một kiểu đe dọa rất rõ ràng, nhằm buộc mình phải im lặng trước những sai phạm diễn ra bên trong.

Trại giam Hỏa Lò - Những ngày tháng "địa ngục trần gian"

Về điều kiện sinh hoạt ở trại giam Hỏa Lò, tôi chỉ có thể nói một câu: đó là địa ngục trần gian.

Điều kiện sống khắc nghiệt: Ánh sáng và nhu yếu phẩm

Điều đầu tiên là ánh sáng. Trại được xây với bốn lớp tường bảo vệ, khiến cho một người phụ nữ ở trong đó gần như bị thiếu ánh sáng nghiêm trọng. Mỗi buổi sáng, khi có chút ánh sáng le lói lọt vào, chúng tôi phải ngồi sát lên đầu sàn để hứng lấy chút nắng hiếm hoi chiếu vào cơ thể. Nếu không, sẽ thiếu ánh sáng đến mức rất nặng. Không gian trong đó tối và ngột ngạt.

Điều thứ hai là việc nhận quà từ gia đình. Theo quy định của pháp luật, người bị tạm giam được nhận những đồ dùng thiết yếu mà gia đình gửi vào. Nhưng ở Hỏa Lò, họ gần như độc quyền toàn bộ thông qua căng tin để làm kinh tế cho trại, nên hầu như tất cả đều buộc phải mua qua căng tin. Giá cả thì đắt gấp ba, gấp bốn ngoài thị trường. Những thứ mình thực sự cần dùng thì không được gửi vào trực tiếp, mà phải thông qua cán bộ quản giáo để mua. Ví dụ, mùa đông muốn có thêm một cái chăn thì cũng phải thông qua quản giáo. Gia đình không được gửi vào, mà trong căng tin nhiều khi cũng không có thứ mình cần.

Nguồn nước ô nhiễm và thực phẩm kém chất lượng

Về nước uống, mỗi ngày họ phát cho mỗi người hai chai Lavie nhỏ vào buổi sáng và hai chai vào buổi chiều. Nhưng thứ nước đó rất đục, nhiều cặn, rất bẩn. Chúng tôi thường phải dùng lớp màng của băng vệ sinh để lọc lại nước rồi mới dám uống. Còn nước sinh hoạt thì được bơm trực tiếp từ giếng khoan, màu vàng, nhiễm sắt nặng. Móng tay, móng chân của chúng tôi thường xuyên bị gãy vì chất lượng nước quá tệ. Chúng tôi phải lấy nhiều chiếc tất luồn vào nhau rồi bọc vào đầu vòi nước để lọc bùn cát, ngày nào cũng phải giặt tất để có thứ nước tạm gọi là sạch mà dùng.

Còn về đồ ăn thì hầu như tất cả các khẩu phần đều bị bớt xén. Theo Luật Thi hành án hình sự, người bị tạm giam vẫn có một định lượng rau hàng tháng. Nhưng trên thực tế, mỗi ngày chúng tôi chỉ nhận được rất ít. Ví dụ rau muống thì chỉ được một cuộn nhỏ, mà vừa ăn vừa phải rửa lại bằng chính thứ nước rau đó để gột cát, gột bùn đi vì rau rất bẩn. Những thực phẩm được cấp phát vào trại gần như đều phải tự xử lý lại mới ăn được. Tôm thì còn tạm chấp nhận được, nhưng rau, thịt, cá đều bị cắt xén. Những vật dụng cá nhân như kem đánh răng, bàn chải, khăn mặt cũng bị bớt gần như hết.

Cấu trúc buồng giam và sự quá tải

Buồng giam thì muốn vào phải đi qua một hành lang rất dài, tường cao, phía trên được che kín bằng những song sắt lớn. Qua hành lang đó là đến một khu mà tù nhân hay gọi là “chuồng chó”, tức là chỗ để đồ. Toàn bộ đồ đạc cá nhân, kể cả thức ăn, nước uống, đều phải để ngoài đó. Khi nào họ mở cửa buồng giam thì mới được ra lấy đồ vào. Còn nếu họ khóa, thì toàn bộ đồ ăn cũng bị khóa luôn ở ngoài.

Từ đó mới đi vào buồng giam. Cấu trúc buồng giam ở Việt Nam gần như giống nhau: hai bệ bê tông cao ở hai bên, ở giữa là một rãnh đi lại. Tất cả phạm nhân nằm trên hai bệ đó. Nhà vệ sinh thì nằm ngay trong buồng, chỉ được ngăn bằng một bức tường thấp khoảng ngang ngực, không có cửa. Người này đi vệ sinh thì người khác vẫn nhìn thấy hết.

Diện tích buồng giam vào khoảng bốn mươi đến năm mươi mét vuông, tôi chỉ có thể ước lượng như vậy. Theo luật, mỗi phạm nhân phải có hai mét vuông, tức là rộng một mét, dài hai mét. Nhưng vì quá đông, có lúc mỗi người chỉ được khoảng sáu mươi phân chiều ngang để nằm. Cao điểm nhất, buồng tôi lên tới ba mươi lăm phạm nhân. Trong khi đó, cả buồng ở Hỏa Lò chỉ có đúng một cái quạt trần, không cho dùng quạt cá nhân. Mùa hè, họ đặt thêm một cái quạt công nghiệp ngoài hành lang, thốc gió vào trong. Tiếng quạt ồn đến mức ù tai. Tắt quạt đi thì ai cũng như bị ù hết cả tai.