Điều kiện sinh hoạt tại trại Ninh Khánh so với Hỏa Lò

Khi tôi chuyển sang trại Ninh Khánh thì điều kiện buồng giam cũng chật chội không khác mấy so với Hỏa Lò. Tuy nhiên, điểm khác là ở Hỏa Lò, vì là tạm giam, nên chúng tôi không được ra ngoài sinh hoạt. Còn ở các trại lao động thì phạm nhân được ra ngoài ăn uống, sinh hoạt, chỉ đến giờ điểm buồng mới phải vào lại. Nhưng trại Ninh Khánh lại không xây dựng khu sinh hoạt chung đủ điều kiện, nên việc ăn uống và sinh hoạt rất khổ sở. Chúng tôi phải tranh nhau từng chỗ ngồi, kể cả ngồi tạm trên bệ xí hay chỗ gần cống thoát nước, miễn sao có thể che chắn được để sinh hoạt.

Hạn chế tiếp cận thông tin và sách báo

Về sách vở, thư từ và tiếp cận thông tin từ bên ngoài thì ở trại tạm giam gần như không có gì cả. Luật sư Lê Đình V. đã làm đủ mọi cách để gửi cho tôi năm cuốn sách luật vào trong, nhưng họ không cho mang vào buồng giam. Chỉ khi nào tôi cần tra cứu điều gì thì mới được ký nhận mang vào tạm thời. Nhưng đó là cách họ đối xử với tôi, vì họ coi tôi là một người có ảnh hưởng trên mạng xã hội, là tù nhân chính trị. Còn với phạm nhân thông thường, chỉ cần có tiền là mua được đủ thứ. Có người bỏ ra năm triệu, mười triệu để mua sách thì quản giáo mang vào tận nơi. Riêng tôi, mọi quyền như vậy đều bị hạn chế.

Lên các trại lao động như Ninh Khánh hay trại số 5 thì có thư viện, nhưng mỗi lần tôi lên thư viện đều có cán bộ đi kèm. Họ chỉ cho tôi đọc những cuốn mang tính giải trí, còn những thứ liên quan đến luật thì bị hạn chế. Gia đình gửi sách vào cũng bị kiểm soát rất chặt, gần như không được duyệt.

Sự khác biệt trong thăm gặp và gửi đồ tiếp tế

Việc thăm gặp và gửi đồ của gia đình đối với tôi cũng bị kiểm soát đặc biệt hơn rất nhiều so với tù hình sự thông thường. Ở Hỏa Lò, tôi biết rõ rằng những người án kinh tế hay những loại án khác vẫn nhận đồ rất thoải mái. Ở đó, cái gì cũng có giá của nó. Muốn gửi một bức thư ra ngoài thì một triệu đồng. Muốn xách một túi quà vào thì một triệu đồng. Muốn đưa cả chăn dày vào mùa đông cũng được, miễn là có tiền cho quản giáo. Nhưng với gia đình tôi thì hoàn toàn không thể làm như vậy. Trong khi đó, họ lại buộc tôi phải mua mọi thứ qua căng tin, mà đồ trong căng tin thì vừa thiếu vừa không đảm bảo. Ví dụ chăn chỉ là loại rất mỏng, không đủ ấm, nhưng họ cũng không cho gia đình gửi chăn vào.

Áp lực nhận tội tại trại giam số 5

Ở trại Ninh Khánh tôi còn nhận được một phần đồ. Nhưng đến trại giam số 5 thì họ bóc hết đồ gia đình gửi, gửi trả về, không cho tôi nhận. Thậm chí bố tôi vào tận nơi để thăm gặp. Trong khi các phạm nhân khác được gặp, thì gia đình tôi lại bị cấm. Họ không nói rõ lý do. Họ chỉ nói với gia đình tôi rằng, nếu gia đình động viên tôi nhận tội, chấp hành tốt theo ý họ thì mọi việc sẽ dễ dàng hơn. Nhưng tôi không nhận tội. Tôi cho rằng những việc mình làm là chính nghĩa. Ở trại Ninh Khánh, họ còn đưa ra điều kiện rằng nếu tôi viết đơn nhận tội thì sẽ được giảm tới tám tháng. Nhưng tôi cũng không nhận.

Đến trại giam số 5, tôi đấu tranh quá quyết liệt cho quyền lợi của phạm nhân, nhất là về chuyện trại giam cắt xén chế độ, nên họ sợ tôi gặp gia đình sẽ đưa thông tin ra ngoài. Vì thế, họ luôn tìm cách ngăn chặn. Họ không nói với tôi lý do, nhưng lại nói dối rằng gia đình không đến thăm. Mãi đến lúc hết án ra ngoài, tôi mới biết người nhà đã vào thăm rất nhiều lần mà không được gặp.

Lịch trình sinh hoạt và lao động khắc nghiệt

Một ngày trong trại giam diễn ra rất căng thẳng. Vào mùa hè, khoảng năm giờ sáng là phạm nhân phải thức dậy. Sau đó gấp chăn màn, chờ quản giáo mở cửa buồng để ra ngoài điểm người. Tiếp đến là một khoảng rất ngắn để ăn sáng, lấy cơm, dọn dẹp. Khoảng sáu giờ kém mười lăm là phải xếp hàng điểm danh, rồi đi ra khu lao động. Một ngày phải làm đủ tám tiếng thực sự, chưa kể thời gian đi và về. Trưa lại điểm danh, về trại ăn uống, bị khóa buồng, rồi chiều lại tiếp tục đi làm. Mùa đông thì dậy muộn hơn một chút, nhưng cũng chỉ khoảng năm rưỡi. Tất cả đều bị ép rất căng.

Hết giờ làm, mọi người lại lao đi tranh nhau chút nước để tắm rửa cho kịp giờ ăn, rồi lại phải vào buồng theo giờ điểm buồng. Đến giờ đó là khóa hết. Khi đã vào buồng rồi thì có muốn ăn gì thêm cũng không được đem vào nữa.

Thực trạng y tế và chi phí chữa bệnh

Về y tế thì trại nào cũng có một hình thức gọi là khám bệnh. Hỏa Lò thì một tuần khám hai lần vào thứ ba và thứ năm. Các trại lao động thì có khu y tế riêng, ngày nào ai muốn xin thuốc cũng phải xuống xếp hàng. Nhưng tất cả những thứ đó chủ yếu chỉ mang tính hình thức. Điều kiện y tế thực sự rất tệ. Ví dụ như ở trại giam số 5, cả trại gần như không có nổi một máy thở cấp cứu đúng nghĩa. Thuốc men thì thiếu thốn trầm trọng. Trong suốt ba mươi chín tháng tôi đi qua nhiều trại giam, tôi chỉ thấy phổ biến là thuốc đau bụng, thuốc đau đầu, thuốc hạ sốt, thuốc giảm đau. Những bệnh khác muốn được tiêm truyền hay chữa trị thì phạm nhân phải tự bỏ tiền ra.

Ở trại số 5, một mũi tiêm thông thường cho phạm nhân bị ốm có giá năm trăm nghìn. Muốn được ra viện điều trị ở khu dành riêng cho phạm nhân thì phải nộp từ mười đến mười lăm triệu cho cán bộ quản giáo hoặc cán bộ y tế. Đi ra rồi, mỗi tháng còn phải nộp thêm để bù cho phần không lao động được trong trại. Ở Ninh Khánh, các phạm nhân nói với tôi rằng đi ra chữa bệnh mất mười lăm triệu, rồi mỗi tháng còn phải nộp thêm mười triệu cho quản giáo.

Người có quyền quyết định cho phạm nhân ra ngoài chữa bệnh là trưởng ban giám thị trại giam. Chính họ ký quyết định đó. Và những bệnh viện tiếp nhận cũng là những nơi có khu riêng cho phạm nhân, chứ không phải bệnh viện nào cũng được đưa vào.

Tôn giáo và sự đàn áp

Về tôn giáo, bản thân tôi không theo tôn giáo nào nên không quan sát sâu ở góc độ đó. Nhưng ở Hỏa Lò, với những phạm nhân hình sự thông thường, tôi thấy một số người theo đạo Thiên Chúa vẫn sinh hoạt cá nhân bình thường. Tuy nhiên, về sau khi biết nhiều hơn về tù nhân lương tâm, tù nhân chính trị, tôi thấy họ bị đàn áp rất mạnh trong việc thực hành tôn giáo. Trong trại giam không hề có một không gian riêng nào dành cho việc thực hành tín ngưỡng hay nghi thức tôn giáo. Tất cả chỉ là từng người tự làm trong phạm vi cá nhân của mình.

Chế độ quản lý đặc biệt và sự cô lập

Về chuyện biệt giam, kỷ luật hay bị ép lao động quá sức thì trường hợp của tôi có phần khác hơn một chút. Tôi đấu tranh rất quyết liệt, đồng thời có sự hỗ trợ mạnh từ bên ngoài, nên cán bộ quản giáo và ban giám thị cũng dè chừng. Họ tránh ép tôi lao động quá mức, chỉ để tôi làm vừa sức, hoặc nhiều khi cho tôi nghỉ. Tôi nghĩ điều đó là do phía bên ngoài có những người đồng đội luôn theo dõi, nếu có thông tin bất lợi cho tôi thì họ sẵn sàng lên tiếng, thậm chí từng biểu tình ở Hỏa Lò và Ninh Khánh để đòi chế độ cho tôi.

Khi ở trong trại, tôi gần như chỉ có một mình trong diện bị quản lý đặc biệt. Họ đối xử với tôi khác hẳn. Một mặt họ rất dè chừng, nhưng mặt khác, những gì họ cắt xén của phạm nhân khác thì lại không dám bớt phần của tôi. Ví dụ họ có thể bớt kem đánh răng, bàn chải của người khác, nhưng phần của tôi thì họ vẫn mang vào đủ. Nhưng về sau, khi số lượng tù nhân lương tâm bị bắt ngày một nhiều hơn, thì sự đàn áp chuyển sang rất dữ dội. Ví dụ như chị Phạm Đoan T. ở cùng thời điểm với tôi tại Hỏa Lò. Tôi ở tầng hai, còn chị ấy ở tầng một. Thông qua những phạm nhân được giao đi đưa cơm, tôi biết chị ấy bị đối xử rất tàn tệ. Chị ấy bị gãy chân, không đi được, phải nhờ các phạm nhân trong buồng dìu đi. Quản giáo thì phân biệt rất rõ: phạm nhân bình thường, nếu có tiền, thì gần như mua được đủ thứ; còn tù nhân chính trị thì chỉ được hưởng những tiêu chuẩn tối thiểu của nhà nước, mọi nhu cầu hỗ trợ từ gia đình đều bị từ chối.

Chiến thuật giám sát và gây ức chế tinh thần

Trong trại, họ cô lập tôi. Họ không cho tôi giúp người khác, cũng không cho người khác giúp tôi. Trường hợp chị Phạm Đoan T. cũng vậy, muốn ai được tiếp cận, ai được hỗ trợ đều phải do ban giám thị chỉ định. Với tôi cũng thế, họ thường cài một người thân với công an, kiểu như tay sai cho công an, ở gần để chăm sóc và giám sát, rồi báo cáo lại mọi suy nghĩ, hành vi, lời nói của tôi trong buồng giam.

Suốt quá trình chấp hành án, với cá nhân tôi thì họ không trực tiếp tra tấn hay ép cung theo nghĩa bạo lực. Nhưng họ dùng rất nhiều hình thức gây ức chế tinh thần. Ví dụ tôi đã báo rất rõ cho gia đình biết ngày nào có thể vào thăm, vậy mà tuần này qua tuần khác vẫn không thấy ai. Hỏi thì họ nói gia đình không đến. Đến khi gọi điện được về nhà mới biết gia đình vào nhưng không được gặp. Hoặc gia đình gửi đồ vào đúng tiêu chuẩn, họ cũng gọi tôi lên ký nhận, nhưng thực ra là ký để gửi trả về chứ không phải để nhận. Họ biết tôi thích đọc sách thì thu sạch sách khỏi buồng, không cho ai trong buồng đọc luôn, vì sợ người khác sẽ cho tôi mượn. Mỗi lần tôi lên thư viện thì họ kè kè ngồi cạnh để tạo áp lực tinh thần. Tôi xin bất cứ thứ gì cũng bị gây khó. Những chế độ lẽ ra phải được đảm bảo thì họ lại biến thành công cụ để hành hạ tinh thần, đến mức khiến mình hoảng loạn.

Tôi đã chứng kiến rất nhiều trường hợp khác bị ép cung, bị đánh đập, bị gài bẫy. Chính vì tôi biết quá nhiều chuyện như vậy nên tôi đấu tranh rất kiên cường cho những phạm nhân khác, và cũng vì thế mà tôi bị chuyển qua ba trại giam. Nếu không thì đáng ra chỉ từ trại tạm giam sang một trại lao động là hết.